Goede bedoelingen en onbedoelde gevolgen

9 mei 2017
directeur

Toine van der Stee

Directeur

De communicatie over pensioenen leidt tot grote dilemma’s. Enerzijds wil je en moet je de deelnemers in een pensioenregeling volledig en heel precies vertellen hoe het met zijn of haar pensioen gesteld is. Anderzijds breekt geleidelijk het inzicht door dat veel van onze communicatieve inspanningen hun doel niet bereiken. Communicatiewetenschappers weten waarom. Mensen vinden het geen leuk onderwerp. Mensen associëren pensioen met ‘oud’, ‘ziek’, en ‘behoeftig’. Daar houd je je liever niet mee bezig. Teveel keuzes vinden mensen ook lastig. En suggesties om wat bij te sparen leiden in veel gevallen niet tot actie, maar eerder tot vluchtgedrag. Ook de toezichthouders zien dat. Ze maken zich zorgen dat mensen met de juiste informatie gewapend toch niet de keuzes maken die in hun belang zijn. Daar lijken ze nu iets op te hebben gevonden.

Het nieuwste modewoord is “nudging”. Letterlijk betekent dat: “Een duwtje geven”. Een duwtje in de goede richting, zodat mensen geen dingen doen die niet in hun belang zijn. Als het om misleidende websites voor consumptief krediet gaat, kan ik me daar iets bij voorstellen. Maar wie bepaalt eigenlijk wat het belang van iemand is? En gaat de toezichthouder de regels die duidelijk genoeg zouden moeten zijn, dan ook nog eens normatief interpreteren? En wat betekent dat dan voor de onafhankelijkheid van de toezichthouder?

Een voorbeeld. De toezichthouder doet onderzoek naar duurzaam beleggen. Het is niet normatief onderzoek. Maar de toezichthouder zegt dat sommige pensioenfondsen er ‘verder’ mee zijn dan andere. Wat gebeurt er dan? Niemand heeft zin in lastige vragen, dus veel fondsen denken: laten wij er ook maar iets meer aan gaan doen. Moet dat? Nee, maar het gebeurt wel. Onder invloed van het toezicht bewegen we allemaal dezelfde kant op. Er zijn vele voorbeelden van dit soort duwtjes. Maar hoever wil je gaan?

Er wordt zelfs beleggingsadvies gegeven door de toezichthouder. Mensen kunnen beter niet gaan sparen, ze zouden hun hypotheek moeten aflossen. Hoever wil je gaan? De AFM ziet het risico dat mensen te veel risicovolle beleggingen kiezen als reactie op de lage spaarrente. Als mensen zich daardoor laten leiden en daardoor rendement missen, wat dan? Ik denk dat de onafhankelijkheid van onze toezichthouders van groot belang is. Maar ‘nudging’ betekent eigenlijk toch een beetje dat de scheidsrechter zich met het spel gaat bemoeien. Alsof de scheids zegt dat je de voorzet beter op links dan op rechts kunt geven. Bij het F-jes voetbal van mijn zoons deed ik het ook wel eens, maar verder moet het niet gaan.

Weet u wat het vervelende is van nudging? Achteraf is nooit duidelijk of iemand onder druk heeft gehandeld of niet. Het lijken allemaal onschuldige dingen en misschien is het ook wel goed bedoeld. Maar daar begint het altíjd mee. Ik zal niet spreken over goede bedoelingen en de weg naar de hel. Maar ik waarschuw wel voor onbedoelde gevolgen.

Plaats uw reactie